تاریخ پست:1398/1/27 13:38
خبریار امرداد: مهشید شهریاری

جشن هیرمبا یکی از آیین‌های کهن و تاریخی ایرانیان هر ساله، همزمان با واپسین روزهای نخستین ماه سال، آيين تاريخی «هیرومبا» از سوی زرتشتیان در شریف‌آباد از شهرهای اردکان یزد برگزار می‌شود.

«هيرومبا»، جشنی كهن است كه در ميان گروهی از زرتشتيان، در روزهای پايانی فروردين‌ماه برگزار می‌شود. جشنی، كم‌وبيش مانند جشن سده، كه با آتش‌افروزی و آيين‌های ويژه‌ای همراه است.

برپایی و زنده نگاه داشتن آیین هیرومبا نشان از یک کار گروهی، همدلی و همازوری زرتشتیان دارد. این جشن در روز اشتاد (واژه‌ی اشتاد به چم (:معنی) آتش است.) و ماه آذر قدیم (برپایه‌ی گاهشمار بدون كبيسه) با 26 فروردين‌ماه همزمان بود، برگزار می‌شود. گمان اين كه هيرومبا، سده‌‌ای است كه به شوند (:دليل) محاسبه نشدن كبيسه در فروردين‌ماه برگزار می‌شود‏، بيشتر است.

پسين روز ارد از ماه فروردين‌ماه در گاهشمار زرتشتی برابر با 25 فروردین‌ماه خورشیدی زرتشتيان به پيرهريشت، يكی از زيارتگاه‌های زرتشتيان در يزد می‌روند، در خیله‌ها (اتاق‌هایی در زیارتگاه برای استراحت ساخته شده است) سفره‌های آيينی می‌اندازند و با خوراکی‌های سنتی از یکدیگر پذیرایی می‌کنند.

سپيده‌دم روز بعد، روز اشتادايزد برابر با 26 فروردین‌ماه، ساعت ٤ بامداد، همراه و همازور با يكديگر، اوستای گاه «اوشَهن» را می‌خواندند، سپس به بيابان‌های پيرامون پيرهريشت رفته و بوته‌های هيزم كه "غيزل" ناميده می‌شود را كنده و گردآوری می‌كنند. همچنين شماری از بانوان و مردهای خانواده نيز در خيله‌ها می‌مانند تا خوراک نيمروز را كه آبگوشت است را آماده کنند.

در خيله‌ها همسر كسانی كه به بيابان رفته‌اند، چشم به راه می‌ماندند، سيروگ، پشمک و ناشتا (:صبحانه) آماده می‌كنند تا از كسانی كه زحمت كندن و آوردن هيزم را بردوش داشته‌اند پذيرایی كنند.

پس از خوردن ناهار، جوان‌هايی كه برای بار نخست به گروه غيزلی‌ها پيوسته بودند، يا افرادی كه تازه داماد شده بودند، را چوب می‌زنند و خانواده‌ی آنها بايد با شربت از ديگران پذيرايی می‌كرد و پس از آن، همه به سمت شریف‌آباد راهی می‌شوند.

غيزلی‌ها، غيزل می‌آوردند و بارهايشان را از الاغ خالی می‌کنند. سپس جوانان غيزلی و بزرگ‌ترها، در دو رديف جلوی خرمن هيزم می‌ايستاند، يک تن خدابيامرزی تک‌تک تازه درگذشتگان و همه‌‌ی درگذشتگان را داده و برای روان آنان آرامش آرزو می‌كنند و پس از آن، همه هم آوا هيرومبا» می‌گویند. پس از آن، موبد با آتشی كه از آتش‌ ورهرام آورده‌ بود، هيزم‌ها را روشن می‌کند و از آن پس تا شب به شادی می‌گذرد.

بامداد روز پس از افروختن آتش، بانوی خانه كمی از آتش زير خاكستر، از آتش افروخته‌شده در روز پيش را برمی‌دارند. بانوی خانه، با ريختن كندر و اسفند، بوی خوش در فضا می‌پراكند. پس از پراكنده‌شدن بوی خوش، آتش به جايگاه آتش ورهرام بازگردانده می‌شود. موبد بخشی از اين آتش گردآوری شده در آتشدان را به نشانه‌ی همازوری، به آتش ورهرام می‌رساند.

هيرومبا به‌گونه‌ی روشن معنی نشده‌ است، اما گمان می‌رود هيرومبا از واژه‌ی هيربد گرفته شده است. از آنجا كه هيربد به کسی گفته می‌شود كه آموزش می‌دهد، پس بخش «هير» به چم «آموزش» و «اُم» به معنای «مال من» است. «با» نيز «باشد» معنا می‌دهد. در نتيجه، واژه‌ی هيرومبا را می‌توان  «آموزشی برای من»  برگردان كرد. فلسفه‌ی اين نام، در اين است كه به ياد كسی كه در گذشته در ده بوده، باشم و ياد اين شادروان، در یاد باقی بماند.»

به دنبال یورش تازیان به زرتشتیان و کوچ بسيار، موبد موبدان در ترک‌آباد ساكن شد، كه در كنار اين روستا، روستای احمد‌آباد و شريف‌آباد قرار دارند. پس از اين كه ترک‌آباد از بين رفت و اهالی احمد‌آباد نيز به شريف‌آباد آمدند، تنها روستایی كه اين آيين را برگزار می‌كرده ‌و می‌كند، شريف‌آباد است.

فرنورهای زیر گزارش تصویری از برگزاری آیین هیرومبا در پیرهریشت و آتشکده‌ی شریف‌آباد یزد در روزهای ارد ایزد و اشتاد ایزد در گاهشمار زرتشتی برابر با 25 و 26 فروردین‌ماه 1398 خورشیدی است:

ایرج بهرام مرزبانی، 28 سال خادم و نگهبان پیرهریشت

ایرج بهرام مرزبانی، 28 سال خادم و نگهبان پیرهریشت

روز اشتاد ایزد بوته‌های هيزم كه "غيزل" ناميده می‌شود را كنده و گردآوری می‌كنند

روز اشتاد ایزد بوته‌های هيزم كه "غيزل" ناميده می‌شود را كنده و گردآوری می‌كنند

شماری از مردان خانواده در خيله‌ها می‌مانند تا خوراک نيمروز را آماده کنند

شماری از مردان خانواده در خيله‌ها می‌مانند تا خوراک نيمروز را آماده کنند

شماری از بانوان نيز در خيله‌ها می‌مانند تا خوراک نيمروز را كه آبگوشت است را آماده کنند

بانوان نيز در خيله‌ها می‌مانند تا خوراک نيمروز را كه آبگوشت است آماده کنند

پسين روز ارد از ماه فروردين‌ماه در گاهشمار زرتشتی برابر با 25 فروردین‌ماه خورشیدی زرتشتيان به پيرهريشت، يكی از زيارتگاه‌های زرتشتيان در يزد می‌روند

پسين روز ارد از ماه فروردين‌ماه در گاهشمار زرتشتی برابر با 25 فروردین‌ماه خورشیدی زرتشتيان به پيرهريشت، يكی از زيارتگاه‌های زرتشتيان در يزد می‌روند

از بيابان‌های پيرامون پيرهريشت بوته‌های هيزم كه "غيزل" ناميده می‌شود را گردآوری می‌کنند

از بيابان‌های پيرامون پيرهريشت بوته‌های هيزم كه "غيزل" ناميده می‌شود را گردآوری می‌کنند

25 فروردین‌ماه 1398 خورشیدی در پیرهریشت

25 فروردین‌ماه 1398 خورشیدی در پیرهریشت

جوان‌هايی كه برای بار نخست به گروه غيزلی‌ها پيوسته بودند، يا افرادی كه تازه داماد شده بودند، را چوب می‌زنند

جوان‌هايی كه برای بار نخست به گروه غيزلی‌ها پيوسته بودند، يا افرادی كه تازه داماد شده بودند، را چوب می‌زنند

 

فرتور رسيده است . 

1364


تاریخ پست:1398/1/27 13:38 اشتراک گذار ی در تلگرام
شمار بازدید :1401

دیدگاه هموندان

نام : فرامرز زمان : ۵ اردیبهشت ۱۳۹۸ _ ۰۸:۴۰:۳۰

حفظ مراسم سنتی ،وظیفه تک تک زردشتیان است ، گاهی بازنگری وروزامد کردن مراسم لازم است ، بته های خار در کویر نقش مهمی در تثبیت ریگ دارد ، یک بته خار در بیابان نعمت و ثروتی است که در حفظ آن باید کوشید

ثبت دیدگاه

نام

رايانامه

ديدگاه

دیدگاه خصوصی است



هموندی در خبرنامه

آدرس رایانامه (:ایمیل) خود را وارد کنید تا خبرنامه ی امرداد روزانه نوشتارهایمان را برای شما بفرستد

Real Time Analytics